გუდაუთაში პარკი გაიხსნა

გამოყენებული ტერმინები და სახელწოდებები, ასევე ფაქტების კონსტანტაცია აფხაზური პრესიდან უცვლელადაა გადმოტანილი და ის არ ასახავს ავტორის ან მე-16 ელემენტის პოზიციას.

გუდაუთის რაიონის სოფელ მუგიძირხუაში ეროვნული ისტორიული ეთნოპარკის “აფსნი” ოფიციალურად გაიხსნა. იმის შესახებ, თუ რას  მოიცავს ეთნოგრაფიული პარკი ს ტერიტორია სოფელ მგუძირხუაში, რა ექსპონატებია თავმოყრილი მის მუზეუმებში, როგორ დაიბადა და განხორციელდა პროექტი.

აფხაზური სახლი

ეთნოპარკი “აფსნი” მდებარეობს რესპუბლიკური გზატკეცილის მახლობლად, სოფელ მგუძირხუაში და აფხაზური ცხოვრების წესის ატრიბუტები ჩანს მანქანის დატოვების გარეშე, გზიდანვე . პირველი,  რაც ამ ადგილად მოჩანს არის  მაღალი ხის ბოძებზე მოთავსებული ჩალა და თივის ზვინები, რაც საკმაოდ უჩვეულოა თანამედროვე საგზაო ინფრასტრუქტურის პირობებში.პარკის ეზო, დაფარულია ლამაზად მორთული ბალახით, შემოღობილია როდოდენდრონის წნელებისგან დამზადებული ნაქსოვი ღობეებით, ხოლო კარიბჭე  ასევე დამზადებულია ტრადიციულ აფხაზურ სტილში. ცენტრალურ ადგილს, რა თქმა უნდა, იკავებს აკუასკია – მე -19 საუკუნის მეორე ნახევრის აფხაზური სახლის ტიპი და აფაცხა – აფხაზური სამზარეულო. მათ ერთმანეთთან აკავშირებს ხის მოჩუქურთმებული კიბე, ისე, რომ უამინდობის პირობებში შესაძლებელი იქნება ერთი კორპუსიდან მეორეში მოხვედრააკუასკის პირველი სართული აშენებულია ეშერის ქვისგან. ადგილობრივმა ხელოსნებმა ხელით დაამუსავეს თითოეული  ქვა. მეორე სართულის კედლები დამზადებულია ლარიქსისგან, ხოლო დამხმარე სხივები წაბლისგან. პირველ სართულზე საგამოფენო დარბაზი აღჭურვილი იყო საარქივო ფოტოსურათების ასლებით, რომლებიც ასახავდნენ აფხაზ მეომრებს, გამოჩენილ პიროვნებებს, ასევე არის საოჯახპ ფოტოები. ასევე მალე დაემატება  იარაღის გამოფენა.აფხაზური სახლი მუზეუმის ფუნქციას შეასრულებს, სადაც თავს მოირის ინტერიერის, ჭურჭლისა და ავეჯის ელემენტები, რომლებიც საუკუნეების წინ გამოიყენებოდა. რასაკვირველია, ძველ დროში ყველას არ შეეძლო ასეთი სახლის შეძენა. ყველაზე ხშირად, დიდგვაროვნები და მდიდარი ადამიანები ცხოვრობდნენ ასეთ სასახლეებში, მაგრამ ასეთი მასშტაბური პროექტის ავტორებს არ შეეძლოთ სტუმრების მოწვევა ნაკლებად მოკრძალებულ საცხოვრებელში, რაც ალბათ არავისზე  მოახდენდა შთაბეჭდილებას.ილონა კვიცინიამ, აპსნის ეთნოპარკის მუზეუმის ხელმძღვანელმა  აღნიშნა, რომ წაბლი და მუხა, რომელიც ადრე ტრადიციულად გამოიყენებოდა, აფხაზური სახლის მშენებლობისას შეგნებულად იქნა არ გამოყენებულიი, ვინაიდან ამ სახეობის  ხეების დიდი მარაგი   არ არის შემორჩენილი  აფხაზეთში  და ისინი დაცული უნდა იყოს ჭრისგან.

რაც შეეხება ექსპონატებს, ისინი ეძებდნენ მათ მთელ ქვეყანაში. ზოგიერთი მათგანი  გამოისყიდეს ადგილობრივ იმაცხოვრებლებისგან, ზოგიც გადასცეს, ინტერიერის ზოგიერთი ელემენტი ხელახლა შეიქმნა, მაგრამ ასევე იყო ისეთებიც, რომლებიც უბრალოდ ეყარა  ღია ცის ქვეშ.”ამ აგარას (აკვანი – დაახლ.) აქვს სევდიანი ისტორია, მაგრამ ბედნიერი დასასრული. ის არ არის ისეთივე ძველი, როგორც სხვები, რაც ჩვენ გვაქვს ფონდში, მაგრამ ის ჩვენთვის ძალიან ახლობელია. ჩვენმა მხატვარმა ბატალ იაპუამ ნახა იგი გზის პირას სოფელ აკარმარაში. ის უბრალოდ იდგა ქუჩაში და არც ერთი საცხოვრებელი შენობა არ იყო ირგვლივ. ის მიხვდა, რომ არასწორი იქნებოდა მისი იქ დატოვება და წაიყვანა თავის სახელოსნოში. მან ახალი სიცოცხლე შესძინა  და ახლა ის ჩვენთანაა, ” – თქვა კვიცინიამ.თითოეულ მუზეუმს აქვს საკუთარი პასპორტი, სადაც მოცემულია ინფორმაცია, თუ საიდან გაჩნდა იგი, როდის შეიქმნა იგი. დაწესებულების მუშაკთათვის ღირებული აღმოჩენა იყო აფხაზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში შექმნილი  დოკუმენტი  – ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ იგი საქართველოს შემადგენლობაში შევა, როგორც ავტონომიური სახელმწიფო. ფურცელს აქვს საკუთარი ბეჭედი წარწერით   “Наркомздрав АССР” ეს არტეფაქტი მუზეუმს გადასცა ერთ -ერთმა ადგილობრივმა მცხოვრებმა ჩკოტუას სახელით, რომელისთვისაც, კვიცინიას თქმით, ადვილი არ იყო მასთან  განშორება.

კვიცნია ხაზს უსვამს, მოსახლეობისთვის რთულია გადასცენ ნივთები, რომლებიც მათ ოჯახებში ათწლეულების განმავლობაში ინახებოდა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც ხალხი  იგებს, რატომ  კეთდება აღნიშნული სიამოვნებით თანმხდებიან.

ექსპონატებში ასევე შედის ანტიკური ანტრესოლები, კარადები, მაგიდები და სკამები, საწოლები და ჭურჭელი. ხის საძილე საწოლის ესკიზი, ისევე როგორც მუზეუმის მრავალი სხვა რამ, შექმნა მხატვარმა ბატალ ჯაპუამ. აღსანიშნავია, მამაკაცებისა და ქალების ტრადიციული ტანსაცმელი, რომელიც შექმნილია აფხაზეთის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის პრესმდივნის, ელენა ლაბახუას ნახატების მიხედვით, წარმატებით მოერგო ზოგად პალიტრას. როგორც გაირკვა, მას დიდი ხანია ხიბლავს ძველი აფხაზური ტანსაცმლის ესკიზების შექმნა ძველი მეთოდის მიხედვით. მათი მრავალი ელემენტი დამზადებულია მისი ხელით, მათ შორის ქალთა  საქორწინო  კოსტუმი, რომელიც უჩვეულო ფერისაა – შავი.

აფხაზური სამზარეულო ,  “ოთახი” ახალდაქორწინებულთათვის,

ტრადიციული აფხაზური ეზო არ შეიძლება არსებობდეს ფაცხის გარეშე (აფხაზური სამზარეულო – დაახ.), და ეს მნიშვნელოვანი პუნქტი გათვალისწინებული იქნა ეთნოპარკის შექმნისას. მათ ასევე არ დაივიწყეს ის ფაქტი, რომ უბრალო აფხაზურ ცხოვრებაში იატაკი იყო თიხის და არა ბეტონის, როგორც ეს ჩვეული გახდა დღეს.  ფაცხის  ცენტრში იწვის ალი, ხოლო მის ზემოთ დამაგრებულია  ჯაჭვები კაუჭებითა და რკინის ჯოხებით, რომლებზეც ჩვეულებრივ ყველი და ხორცი  იბოლებოდა. კედელზე გამოსახულია უძველესი ცულის, ხანჯლის, შუბის, დანისა და ფარის ნიმუშები.  იარაღის კოლექციას შორის არის წარსულის ნამდვილი არტეფაქტები, რომლებიც დრომ არ დაზოგა. ისინი თარიღდება ადრეული და შუა საუკუნეებით. ეს ყველაფერი პარკში გადაიტანა აფხაზეთის მჭედელთა ასოციაციამ, რომლის წევრებმა პირობა დადეს, რომ გააგრძელებენ მუზეუმის თანამშრომლების აღფრთოვანებას ახალი ექსპონატებით, განაცხადა ილონა კვიცინიამ.”ასევე იქმნება ომის დროს დამწვარი სახელმწიფო არქივის ადგილას ნაპოვნი საგნები – ბეჭდები, თიხის მილები, საოცრად ლამაზი მძივები, საყურეები, დიადემა, სამაჯურები”, – აღნიშნა კივიცნიამ და დასძინა, რომ აფხაზი ხელოსნების მშვილდ -ისრებიც დაიკავებს თვალსაჩინო ადგილს ….

კვიცინიამ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო უჩვეულო ფორმის ხისგან დამზადებულ უცნაურ საგანს, რომელიც ორი იდენტური ნაწილისგან შედგებოდა.

აღმოჩნდა, რომ ეს არის ატალკა – მოწყობილობა ნედლი კანის დასამუშავებლად, საიდანაც, სხვა საკითხებთან ერთად, გაკეთდა აფხაზური აკამჩები (მხედრების მათრახი – დაახლ.). იგი ეთნოპარკს გადასცა ოსტატ გულიკ პაჩლიას ვაჟმა.”ის ძალიან ცნობილი იყო ოჩამჩირის რეგიონში, მაგრამ ის უკვე გარდაცვლილი იყო. ეს სიწმინდე მის სახლში ინახევოდა და როდესაც მისმა შვილმა გაიგეს, რატომ ვესტუმრეთ მათ ოჯახს, ატალკის გარდა, მან მამამისის აკამჩი გადმოგვცა.

მან ასევე ხაზი გაუსვა იმას, რომ არა მხოლოდ მამაკაცები, არამედ აფხაზი ქალებიც ცხენოსნობდნენ. ამიტომ, იგი იმედოვნებს, რომ შესაძლებელი იქნება მხედრის მათრახით კოლექციის შევსება.

შორეულ წარსულში აფხაზეთში არსებობდა ტრადიცია ახალდაქორწინებულთათვის ოთახის აშენების შესახებ, სადაც მათ მთავარ სახლში მოწვევის ცერემონიამდე დაახლოებით ერთი თვე უნდა გაეატარებინათ, მაგრამ ამავე დროს მათ არ მოაკლდათ ყველა ის სარგებელი, რაც ოჯახის სხვა წევრებმა მიიღეს. სარგებლობდა.ავეჯიდან მხოლოდ პატარა მაგიდა რამდენიმე სკამით და საწოლით, რომლის ზომები ბევრად ჩამორჩება ჩვენს ჩვეულებრივ “ორადგილიან საწოლებს”. როგორც გიდი მიუთითებდა, ასეთი ვიწრო საწოლი სავსებით საკმარისი იყო წინაპრებისათვის. მოგვიანებით ამჰარის მიზანი შეიცვალა – იგი გამოიყენებოდა სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო საჭიროებისთვის.

ჭურჭელი და შეიარაღება

ეთნოპარკი “აპსნი” გავრცელებულია დაახლოებით რვა ჰექტარის ტერიტორიაზე. მას აქვს დასასვენებელი ადგილები, კაფე, რომელიც ემსახურება ექსკლუზიურად აფხაზურ კერძებს, საცხენოსნო სკოლები და მშვილდოსნობის სკოლები. მას ასევე აქვს საკუთარი ჭურჭლის, სამჭედლო და ხის საამქრო.ბესლან ტარბა ჭურჭლის დამზადებით იყო დაკავებული არც ისე დიდი ხნის წინ, მაგრამ ყოველდღე ის იძენს ახალ გამოცდილებას. სახელოსნოში, თავის პარტნიორებთან ერთად, აკეთებს თიხის დოქებს, ჭიქებს,  სასტვენებს ბავშვებისთვის. მისი ისტორიის თანახმად, მათ სოფელი ოთხარადან თიხა მოაქვთ. ნატურალურ მასალას ასხამენ თაბაშირის ფორმებში, აშრობენ  რამდენიმე დღის მანძილზე და აცხობენ ღუმელში.

სამჭედლოში, რომელიც ასევე პარკში მდებარეობს, მხოლოდ ორი ადამიანია დასაქმებული – ლევან ლიხოვჩენკო და დიმიტრი ძიუბა. მათ აქვთ ყველაფერი რაც სჭირდებათ აფხაზური იარაღის შესაქმნელად. ლიხოვჩენკოსთვის, ეს ხელობა ოდესღაც მხოლოდ ჰობი იყო, მაგრამ მას შემდეგ, რაც მან სამსახური მიიღო ეთნოპარკში, ის გახდა საპასუხისმგებლო სამუშაო.

ნაკეთობები  ძირითადად მზადდება სხვადასხვა მასალისგან – კაკლისგან, ევკალიპტისგან, სიკამორისგან, მთის თხის, ასევე კამეჩისა და ხარის რქებისგან. ხელოსნები ყიდულობენ ლითონს ამ სამუშაოებისთვის, მაგრამ არც ისე დიდი ხნის წინ მათ მოახერხეს რკინის საბადოებისგან მათი მოპოვება. თითოეულ პროდუქტს ექნება თავისი ბეჭედი, პარკის “გერბი”. ხელოსნების ჯგუფი აფხაზეთის შეიარაღებულთა კავშირის თავმჯდომარის თემურ ძიძარიას ხელმძღვანელობით და გეოლოგების თანხლებით ავიდა ბერძიჩხას მთაზე სოფელ ფსხუს ზემოთ და იქ მოიპოვა დაახლოებით 60 კილოგრამი მადნეული. ზოგადად, დაახლოებით 1500 გრადუს ტემპერატურაზე დამუშავებისა შემდეგ, მოსალოდნელია არაუმეტეს 15 კილოგრამის რკინის მიღება. ლევან ლიხოვჩენკომ  აღნიშნა, რომ ამ მთაზე ჯერ კიდევ საბჭოთა პერიოდში მოიპოვებოდა ნედლეული და აღჭურვილობა იქ გადაიტანეს ვერტმფრენებმა. ამ ტექნიკის ზოგიერთი ნაწილი ჯერ კიდევ შემონახულია იმ ადგილას.თიხის პროდუქტებისა და იარაღის შეძენა შესაძლებელია პარკის ვიზიტორებისთვის.

პროექტი და პრესკონფერენცია

ეთნოპარკი გარშემორტყმულია ტყით. მდინარე ხზირი მიედინება იქვე, მაგრამ მისი მიმართულება საკვირველია. ის მიედინება მთებისკენ და არა პირიქით. როგორც პარკის თანამშრომლებმა განმარტეს, ის მიედინება პარკში და ოდნავ მაღლა ჩაედინება მდინარე მჩიშჩში, რომელიც თავისმხირვ ჩაედინება ზღვაში.პარკში აღმართული იყო ოთხსართულიანი კოშკის მსგავსი შენობაც. ის ჯერ კიდევ დაუსრულებულია და პროექტის მიხედვით, კოშკის კედლებზე გამოჩნდება აფხაზეთში მომხდარი სხვადასხვა ისტორიული მოვლენის ნარკვევები. გიდები მოუყვებიან სტუმრებს მათ შესახებ.შენობა აღჭურვილი იქნება ღვინის მარნით, საკუთარი წარმოების მაღაზიით, მაგალითად, ხელნაკეთი სუვენირები და  საკვები, რომლის მომარაგებაც ადგილობრივ გლეხებს შეეძლებათ. ერთი სართული გამოიყოფა ხელოვნების პლატფორმისთვის, რომლის შექმნას შეძლებენ  ახალგაზრდა მხატვრები აფხაზეთიდან.  ზედა სართულზე განთავსდება ოფისები თანამშრომლებისთვის. საერთო ჯამში, პარკში ჯერ კიდევ 20 ადამიანია დასაქმებული, მაგრამ პერსონალის რაოდენობა  გაიზრდება და ისინი გეგმავენ მუშების დაქირავებას ადგილობრივი მოსახლეობიდან.

ისტორიული პარკი “აპსნის” დირექტორმა და არქიტექტორმა რაშ ზანთარიამ განაცხადა, რომ ობიექტების შესაქმნელად გამოყენებულია მხატვრის ბატალ ჯაფუას მიერ მოწოდებული საარქივო ნახატები. მშენებლობას რამდენიმე წელი დასჭირდა და  პროცესს არ ჩაუვლია უპრობლემოდ. ზანთარიამ სინანულით აღნიშნა, რომ მუშაობის დროს საჭირო გახდა  სამუშაო ჯგუფის  შეცვლა არაერთხელ, რადგან ყველა პასუხისმგებლობით არ მოეკიდა საქმეს.

მუშაობის დროს პარკის მახლობლად მდებარე გორაზე აღმოაჩინეს უძველესი ნანგრევები. მოწვეულმა ექსპერტებმა დაადგინეს, რომ ეს არის X საუკუნის ტაძარი. პარკის მენეჯმენტი გაალამაზებს ტერიტორიას და გახსნის ისტორიულ ადგილს მომლოცველებისთვის.

კორონავირუსის პანდემია არ მცირდება და ყოველდღიურად ასობით ახალი ინფექცია ვლინდება აფხაზეთში. ზანთარიამ ხაზი გაუსვა, რომ პარკში მოქმედებს ნიღბის ტარების რეჟიმი და სტუმრებს შესთავაზებენ ხელების ანტისეპტიკებით დამუშავებას.  მოცემულობას ისიც უწყობს ხელს, რომ ექსკურსიის ძირითადი ნაწილი ტარდება ღია ცის ქვეშ, ხოლო მუზეუმის შენობა საკმაოდ ფართო და კარგად ვენტილირებადია.

პროექტის ავტორია გუდაუთის მკვიდრი მზეუჩ პილია. აფსნის ისტორიული პარკის გახსნისადმი მიძღვნილ პრესკონფერენციაზე მან თქვა, რომ ამ იდეას დიდი ხნის განმავლობაში ავითარებდა  და ძირითადად მისი ბაბუის მონათხროებების  წყალობით მოიფიქრა. ბაბუამ მას ბავშვობიდან გააცნო  აფხაზური ცხოვრების წესი და ტრადიციები.

“ამ პროექტის მიზნები და ამოცანებია შეინარჩუნოს, გაზარდოს და გაავრცელოს ის, რაც ჩვენ გვქონდა წარსულში და რაც ჩვენმა უხუცესებმა გადმოგვცეს. მუშაობის საფუძველი იყო სამეცნიერო მასალები და ადამიანები, რომლებმაც შეძლეს შეენარჩუნებინათ ცოდნა ჩვენი კულტურისა და ტრადიციებისა. ისინი მოვიდნენ აქ და გაგვიზიარეს ცოდნა, გააუმჯობესეს ჩვენი მუშაობის ხარისხი “, – თქვა მან.

პილიამ ასევე აღნიშნა, რომ ამ პროექტს აქვს ეროვნული ხასიათი და ის არაფერს ახორციელებს გარდა აფხაზური კულტურისა და ყოველდღიური ცხოვრების პოპულარიზაციისა, რომელიც უპირველეს ყოვლისა მიზნად ისახავს ახალგაზრდა თაობის განათლებას აფხაზური კანონების შესაბამისად და მათი ქვეყნის ისტორიის გაცნობას. რესპუბლიკის მაცხოვრებლებისთვის და აფხაზეთში რუსი სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახებისთვის პარკში ვიზიტი უფასოა.

პილიას თქმით, ეთნოპარკი საშუალებას იძლევა  წარმოაჩინდეს აფხაზური სტუმართმოყვარეობის კულტურა, რომელიც მოიცავს არა მხოლოდ სტუმრებისადმი პატივისცემას, არამედ ეკოლოგიურად ჯანსაღ საკვებს. ის აპირებს, რომ საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით აშენებული აფსნის ეროვნული პარკი ცნობილი გახდეს რესპუბლიკის საზღვრებს მიღმა.

 “ზოგჯერ იდეა და ფინანსური შესაძლებლობები არ ასრულებს მთავარ როლს პროექტის განსახორციელებლად. ბევრი კითხვაა, რომლებზეც, სამწუხაროდ, ჩვენპასუხი არ გვაქვს, მაგრამ ამ პროექტის ამოცანაა არა მხოლოდ ჩვენება,  არამედ შემდგომი განვითარება, ურთიერთობაა  სხვადასხვა ქვეყანასთან, სამეცნიერო საზოგადოებებთან და ინფორმაციის მოპოვება მათი ისტორიის შესახებ, “დარწმუნებულია პილია.

აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების კავშირის თავმჯდომარემ თემურ ძიძარიამ უახლოეს მომავალში რამდენიმე გეგმა დაისახა. სექტემბრის ბოლოს, პარკში უმასპინძლებს მჭედელთა და შეიარაღებულ ოსტატთა ფესტივალს, სადაც მოწვეულნი არიან ადგილობრივი, რუსი და ბელორუსიელი ხელოსნები. ფესტივალზე ასევე ნაჩვენები იქნება ფილმი იმის შესახებ, თუ როგორ ადიოდა მეომრების ჯგუფი მთებში რკინის მადნის მისაღებად, საიდანაც შეიქმნება იარაღი მომავალ ღონისძიებაზე.

წყარო

ელეონორა ჭანია

მსგავსი პოსტები